اقتصاد از کلاسیک تا رفتاری!

اولین باری که با حوزه اقتصاد رفتاری آشنا شدم ، زمانی بود که برای پروژه ای در حوزه تحول یک مجموعه در مورد خطاناپذیری تحقیق می کردم و مطلبی در حوزه تصمیم گیری در مقاله ای خواندم که اشاره ای به دو تحقیق کرده بود که یکی توسط دانیل کانمن و دیگری توسط ریچارد تیلر انجام شده بود و برحسب عادتی همیشگی در من ، نام های اشخاص وعناوین کتابهایی که در گفتگو ها یا سخترانی ها و در کلاسهای درس می شنیدم یادداشت می کنم ، اسامی ایشان و بعدها با جستجو عناوین کتابهایشان به لیست خواندنی های من اضافه شد . این لیست به مرور به پیش رفت و به این نقطه رسید که کتابها را تهیه و مطالعه کنم و بشود یکی از علاقه مندی های من .
اما اقتصاد رفتاری در واقع چیست ؟

به نظرم تفاوت اقتصاد رفتاری و کلاسیک تفاوت یک همبرگر کلاسیک و یک رویال برگر است . هر دو جذاب ، خوشمزه و مطلوب هستند اما اصلا نمی توانید رویال برگر را به نوع کلاسیک ترجیح ندهید چرا که در نتیجه ی تجربه شما بسیار متفاوت هستند
در واقع اقتصاد رفتاری تحولی در اقتصاد کلاسیک است با این هدف که بسیار مطلوب تر و دلنشین تر شود . به قول استادی عامه شدن یک دانش گاهی برای توسعه آن است و حالا اقتصاد به سبب حوزه علوم رفتاری این عامه شدن و مورد استفاده قرار گرفتن در حوزه های دیگر توسعه یافت و صاحب نظرانی در حوزه های روانشناسی ، جامعه شناسی حتی نوبل اقتصاد نیز دریافت کردند .
اگر بخواهیم اقتصاد رفتاری را در حوزه ای که علاقه دوستان را جلب کند و ترغیب کند که بیشتر در مورد آن بخوانیم و بدانیم باید بگویم ، آن کنترل های ذهنی که دوست داریم در حوزه مالی یا تصمیم های دیگر انجام بدهیم و در غالب مواقع نمی شود را توضیح و تشریح می کند و علاوه بر این تشریح کمک می کند که بدانیم چگونه در مورد آیتم های جاری زندگی خود تصمیم می گیریم . تصمیمی که بر اساس کارکردها و خطاهای ذهنی می گیریم . و همچنین در قدمی فراتر کمک می کند که اگر در جایگاهی برای تصمیم گیری برای جمعی هستیم ، معماری تصمیم مناسب و دارای اثر بیشتری را طراحی کنیم .
در واقع اقتصاد رفتاری یک بستر مطالعه شده و تجربه شده علوم رفتاری را گسترده و روی آن اقتصاد کلاسیک را چیدمان کرده تا با شرایط جدید و بستر مناسب آنرا بشناسیم و محاسبه و مطالعه کنیم .
واحد های علوم رفتاری امروزه در جهان به بیش از 100 ها مرکز رسیده است که بر اساس این دانش و شرایط موجود جوامع تصمیمات بهتری را طراحی کنند تا مردم و جامعه از این تصمیم ها انتخاب و زندگی بهتری در حوزه های بهداشت ، آموزشی و زندگی و ... داشته باشند .
عملا این واحد های کمک می کنند که جوامع دچار خطای جمع اندک با اگاهی کم در حوزه علوم رفتاری برای تصمیم گیری برای کل جامعه نشوند و از سویی دیگر در تله خرد جمعی چون ماهیانی که در تور گرفتار می شوند نیفتند .
عملا اقتصاد رفتاری وضعیت و میزان توانایی و شرایط یک جامعه را مطالعه و درک می کند و بر اساس آن راهکار و تصمیم برای استفاده خلق می کند .
متأسفانه فعلا این رشته در ایران وجود ندارد، اما این رشته در مقاطع ارشد و دکتری در بسیاری از کشورهای دنیا شامل امریکا، انگلیس، آلمان، نروژ، هلند، اتریش، فرانسه، ایتالیا، سوئد، سوئیس، استرالیا، کانادا، اسرائیل و سنگاپور تدریس می‌گردد. اگرچه در ایران جز چند انجمن و گروه انگشت شمار علمی به طور جدی در این رابطه کاربردی از آن بهره برداری نشده است اما می توان امید داشت به واسطه توسعه و میزان اختلاف سطوح تصمیم گیری های بلند مدت در کشورها در کشور ما نیز شاهد ارتقای سطح اگاهی در این زمینه باشیم .

مهران محمدی